AML

19.05.2020

Sprawozdanie GIIF dot. AML za 2019 rok

Na przełomie I i II kw. 2020 r. opublikowano sprawozdanie Generalnego Inspektora Informacji Finansowej („GIIF”) z realizacji ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w 2019 roku.

Dokument nie zawiera zbyt wielu informacji pod kątem branży faktoringowej. W tym zakresie nieco ciekawsze było sprawozdanie za 2018 rok w którym GIIF powołał się na wyniki badania GUS dotyczących działalności 50 przedsiębiorstw faktoringowych (z czego 22% stanowiły banki, zajmujące się faktoringiem jako działalnością dodatkową). Spośród ww. przedsiębiorstw faktoringowych, niebędących bankami, blisko 59% należało do grup kapitałowych (w tym 2 przedsiębiorstwa były jednostkami dominującymi, a 2 inne – jednostkami dominującymi i zależnymi jednocześnie).

Tegoroczne  sprawozdanie w kwestii stricte faktoringowej porusza jedynie kwestie podlegania pod ustawę oraz ilość podmiotów pod kątem PKD.

Pozostałe kwestie warte wspomnienia:

  1. Pierwszy rok ustawy. Rok sprawozdawczy 2019 był pierwszym pełnym rokiem obowiązywania nowej ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
  2. Krajowa Ocena Ryzyka. W lipcu 2019 r. GIIF – we współpracy z Komitetem Bezpieczeństwa Finansowego, jednostkami współpracującymi i instytucjami obowiązanymi – opracował i opublikował pierwszą krajową ocenę ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. W aneksie nr 2 do krajowej oceny ryzyka przedstawiono opis możliwych scenariuszy ryzyka prania pieniędzy, a w aneksie nr 3 – opis potencjalnych scenariuszy ryzyka finansowania terroryzmu przy wykorzystaniu produktów i usług dostępnych na rynku finansowym i poza nim. Dokument ma istotne znaczenie w kontekście obowiązku przygotowania i aktualizacji przez instytucje obowiązane własnych ocen ryzyka.
  3. Wzrost ilości zawiadomień. W stosunku do 2018 roku wzrosła o 16% liczba spraw analitycznych prowadzonych w GIIF. O 74% wzrosła liczba zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa prania pieniędzy, a łączna kwota wartości majątkowych, które były przedmiotem podejrzenia tego przestępstwa, wyniosła ok. 11,3 mld PLN.
  4. Wzrost liczby blokowanych kont. Nastąpił też ponad dwukrotny wzrost liczby blokowanych przez GIIF rachunków bankowych (302 blokady w 2018 r. w stosunku do 640 blokad w 2019 r.). Analogiczna sytuacja miała miejsce w przypadku wstrzymań transakcji finansowych (odpowiednio wzrost z 15 do 37). Na zablokowanych rachunkach zgromadzono środki o łącznej wartości ok. 208 mln PLN oraz wstrzymano transakcje na kwotę 31 mln PLN.
  5. CRBR. W październiku 2019 na podstawie przepisów Ustawy AML utworzono Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych.
  6. Nowelizacja AML. W 2019 r. nowelizowano ustawę o AML (nowelizacja: ustawa z dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu – Dz.U. poz. 2088), której przepisy weszły w życie w dniu 30 listopada 2019 r.
  7. Raportowanie transakcji ponadprogowych. Obecnie wszystkie dane są przekazywane elektronicznie, w tym w ramach systemu teleinformatycznego GIIF umożliwiającego automatyzację procesu po stronie instytucji obowiązanej. W połowie lipca 2019 zamknięty został kanał przekazywania plików za pośrednictwem poczty elektronicznej.
  8. Schematy przestępstw ML. Sprawozdanie opisuje nowe kierunki analiz i schematy działalności przestępczej, które również mogą dotknąć faktoringu. Jako szczególnie ryzykowny podmiot (tj. często występujący na schematach ML) wskazano polską spółkę z o.o. o minimalnym kapitale zakładowym 5.000 zł z siedzibą w wirtualnym biurze i zarządem w osobach obcokrajowców (głównie obywatele państw wschodnioeuropejskich) na transakcjach z podmiotami zagranicznymi. Tego typu spółki-wydmuszki nie posiadały majątku, warunków technicznych, nie zatrudniały pracowników – pośredniczyły w transferze środków o równowartości od kilku do nawet kilkuset milionów złotych rocznie. Kontrahentami były niemal wyłącznie podmioty z innych państw, a walutą transakcji najczęściej dolar amerykański i euro. Część spółek nie była w ogóle zarejestrowana dla celów podatkowych lub była wykreślona z rejestru podatników VAT. Część z nich składała natomiast deklaracje podatkowe oraz pliki JPK, ale szczegółowa analiza niejednokrotnie wskazywała na liczne błędy i nieścisłości pomiędzy deklaracjami, a faktycznie realizowanymi transferami.
  9. Kontrole. Należy pamiętać że w/ II połowie roku 2018 będącego rokiem przejściowym (zmiana stanu prawnego AML) GIIF wyjątkowo, pobłażliwie nie prowadził kontroli. W 2019 roku sytuacja wyglądała inaczej i kontroli było już 20 i docelowo będzie ich coraz więcej. Dodatkowo, w 2019 r. GIIF przeprowadził zdalne czynności kontrolne, tzw. „kontrole off-site”, w tym również w banku i instytucjach płatniczych. Kontrole prowadziły również instytucje nadzorujące (w tym NBP i KNF).
  10. Whistleblowing. W 2019 r. do GIIF (pocztą elektroniczną oraz tradycyjną) wpłynęło 17 zgłoszeń rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przepisów AML od tzw. sygnalistów.