Zakres faktoringu (cesji)

16.01.2018

Przelew wierzytelności przyszłych

Z pewnymi zastrzeżeniami dopuszczalny jest przelew wierzytelności przyszłych, czyli takich które w chwili zawarcia umowy jeszcze nie istnieją. Należy odróżnić je od wierzytelności istniejących ale niewymagalnych (np. wierzytelność z wystawionej faktury VAT na wykonaną usługę lecz z terminem płatności przypadającym za 2 tygodnie). W trakcie pisania niniejszego artykułu za wierzytelność przyszłą możemy uznać np. czynsz najmu za miesiąc marzec 2018 r. W przypadku cesji wierzytelności przyszłych, kontrahenci faktoranta informowani są o umowie faktoringu i przelewie w dacie zawarcia z nim umowy, na ogół już w jej treści albo odpowiednio skonstruowanych załącznikach i wzorach.

Można dyskutować na teoretyczno-prawną konstrukcją cesji wierzytelności przyszłej. Przyjmuje się różne uzasadnienia prawne takiego przelewu (np. warunkowy charakter cesji albo cesję tzw. ekspektatywy) – z punktu widzenia pragmatycznego charakteru tego blogu – darujemy sobie tego typu rozważania. Są one bowiem przydatne jedynie na potrzeby przygotowania regulaminu faktoringowego oraz na wypadek sporów prawnych z kontrahentami faktorantów.

Odpowiednio skonstruowana cesji wierzytelności przyszłych powoduje, iż dla jej skuteczności wystarczy sama umowa (tzw. zobowiązująca), nie jest konieczna żadna dodatkowa umowa (tzw. rozporządzająca) już po powstaniu właściwej wierzytelności (np. wystawieniu faktury VAT). Wynika to z art. 510 kodeksu cywilnego. Inna sytuacja dla faktoringu niewątpliwie byłaby ogromnym ograniczeniem. Pogląd znalazł potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia z 19.09.1997 r. (sygn.: III CZP 45/97) i znajduje potwierdzenie w utrwalonej praktyce. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby strony uzależniły dla skuteczności cesji zawarcie dodatkowej umowy, złożenie oświadczeń albo innych czynności technicznych. Można wszakże zastrzec np. że cesja dochodzi do skutku pod warunkiem i z chwilą doręczenia faktorowi przez faktoranta dokumentu np. faktury VAT. Praktyka dąży jednak do upraszczania schematów i automatyzacji faktoringu, najczęściej więc dostarczenie takiej faktury będzie obowiązkiem faktoranta, ale nie koniecznie takim od którego uzależniona jest skuteczność cesji.

Konstrukcja przelewu wierzytelności przyszłej rodzi spory wśród prawników także co do momentu w którym wierzytelność powstaje w majątku cesjonariusza. Czy mianowicie – najpierw powstaje w majątku cedenta i jest potem przelewana, czy powstaje od razu w majątku cesjonariusza. Moim zdaniem powstaje ona w majątku cedenta, a następnie zostaje przeniesiona (automatycznie tj. bez potrzeby składania dodatkowych oświadczeń chyba ze strony zastrzegły to w umowie) do majątku cesjonariusza.

Co jest najważniejsze dla skuteczności cesji wierzytelności przyszłych? Muszą one zostać w sposób dostateczny oznaczone. Na tyle, aby można było ustalić, czy każda oceniana wierzytelność została objęta przelewem. W ten sposób dobrze skonstruowana umowa faktoringu może prowadzić do wielu skutecznych przelewów (nawet dziesiątek tysięcy). W doktrynie prawniczej istnieją głosy, iż za nieważną uznaje się cesję, której przedmiotem byłyby wszystkie wierzytelności, w tym wierzytelności przyszłe, z dookreśleniem sprowadzającym się wyłącznie do tego, że dotyczą one działalności gospodarczej danego podmiotu. Stąd też postuluje się doprecyzowanie cesji m.in. poprzez oznaczenie źródła (np. konkretnej umowy handlowej) powstawania wierzytelności ze stosunku handlowego z danym kontrahentem faktoranta, a także  określenie górnej granicy łącznej wysokości przyszłych wierzytelności objętych cesją, co może przybrać postać np. limitów faktoringowych – globalnych oraz na poszczególnych kontrahentów.